Một nền tảng chung cho nhiều bệnh
Trĩ, nứt kẽ hậu môn, rò hậu môn và ung thư đại trực tràng là những bệnh khác nhau, nhưng có chung nhiều yếu tố thuận lợi: táo bón, thói quen đi ngoài chưa tốt, chế độ ăn ít chất xơ và lối sống ít vận động. Thay đổi những thói quen này giúp giảm nguy cơ cùng lúc nhiều bệnh.
| Biện pháp | Trĩ | Nứt kẽ | Rò, áp xe | Ung thư ĐTT |
|---|---|---|---|---|
| Ăn đủ chất xơ, uống đủ nước | ✓ | ✓ | ✓ | |
| Thói quen đi ngoài tốt, không rặn, không ngồi lâu | ✓ | ✓ | ||
| Vận động đều đặn, giữ cân nặng hợp lý | ✓ | ✓ | ||
| Vệ sinh hậu môn nhẹ nhàng, khám sớm khi sưng đau | ✓ | ✓ | ||
| Hạn chế thịt đỏ, thịt chế biến, rượu bia; không hút thuốc | ✓ | |||
| Tầm soát đúng lịch | ✓ |
Ăn uống
- Đủ chất xơ: người trưởng thành nên có khoảng 25–30 g chất xơ mỗi ngày từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt (gạo lứt, yến mạch), các loại đậu. Tăng từ từ để tránh đầy bụng.
- Uống đủ nước: khoảng 1,5–2 lít mỗi ngày, trừ khi bác sĩ có chỉ định hạn chế nước.
- Hạn chế thịt đỏ, thịt chế biến sẵn (xúc xích, thịt xông khói, lạp xưởng), đồ chiên rán, đồ ăn quá cay.
- Hạn chế rượu bia và không hút thuốc lá: đều làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Thói quen đi ngoài
- Đi ngoài khi có cảm giác buồn, không nhịn.
- Không rặn mạnh, không ngồi trên bồn cầu quá 5 phút; không mang điện thoại, sách báo vào nhà vệ sinh.
- Có thể kê một ghế thấp dưới chân khi ngồi bồn cầu để tư thế gần với ngồi xổm, giúp đi ngoài dễ hơn.
- Điều trị sớm tình trạng táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài, không để kéo dài nhiều tuần.
Vận động và sinh hoạt
- Vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần, ví dụ đi bộ nhanh 30 phút, 5 ngày mỗi tuần.
- Người làm việc ngồi lâu nên đứng dậy đi lại mỗi giờ.
- Giữ cân nặng hợp lý; thừa cân, béo bụng làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Vệ sinh vùng hậu môn
- Rửa bằng nước ấm sau khi đi ngoài, lau thấm nhẹ, giữ khô thoáng.
- Tránh chà xát mạnh, tránh xà phòng có mùi thơm hoặc dung dịch sát khuẩn mạnh.
- Không tự nặn, chích các nốt sưng đau cạnh hậu môn. Áp xe cần được bác sĩ dẫn lưu đúng cách để hạn chế nguy cơ hình thành rò.
- Không tự ý dùng thuốc đắp, thuốc "rụng trĩ" không rõ nguồn gốc.
Tầm soát ung thư đại trực tràng
Lối sống lành mạnh giúp giảm nguy cơ nhưng không thay thế được tầm soát. Người có nguy cơ trung bình nên bắt đầu tầm soát từ 45 tuổi; người có người thân trực hệ mắc bệnh cần bắt đầu sớm hơn. Xem chi tiết tại Tầm soát ung thư đại trực tràng.
Khi nào nên đi khám?
- Chảy máu khi đi ngoài, máu lẫn trong phân, phân đen.
- Đau hậu môn khi đi ngoài kéo dài trên 1–2 tuần.
- Sưng đau, chảy mủ cạnh hậu môn, có thể kèm sốt.
- Thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân.
Cần tư vấn thêm?
Nhắn Zalo hoặc gọi điện để được tư vấn và hẹn lịch thăm khám. Mọi trao đổi đều được giữ kín.
Tài liệu tham khảo: Davis BR, et al. Dis Colon Rectum. 2018;61(3):284–292 (bệnh trĩ); Stewart DB Sr, et al. Dis Colon Rectum. 2017;60(1):7–14 (nứt kẽ hậu môn); US Preventive Services Task Force. JAMA. 2021;325(19):1965–1977 (tầm soát ung thư đại trực tràng).
Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám trực tiếp.
